De zaak-Data Driven.

Grote rel in journalistenland: Woestijnvis, het bekende productiehuis, heeft de Vlaamse journaille in het ootje genomen. Hun vals onderzoeksbureau Data Driven stuurde een jaar lang verzonnen onderzoeksresultaten de wijde wereld in. Ze werden gretig opgepikt door de alle Vlaamse media. ‘Licht nieuws’ verkoopt nu eenmaal goed. Enkele bedenkingen bij dit voorval.

Eén: kranten checken hun bronnen niet. Dat is de meeste gehoorde kritiek naar aanleiding van dit voorval, en het klopt natuurlijk. De commerciële drukt zorgt ervoor dat journalisten meer publiceren en minder controleren. De berichten van Data Driven kwamen onder meer in de kranten via persagentschap Belga. De kranten en de audiovisuele media gingen ervan uit dat een Belga-bericht wel zou kloppen. Helaas heeft Belga het bericht niet afdoende gecheckt, toch niet in die mate dat de authenticiteit ervan in vraag werd gesteld.

De vraag is natuurlijk: in welke mate kan je zoiets checken. De mensen van Woestijnvis hebben hun rol goed gespeeld: ze beantwoordden mails en telefoontjes, en deden het net echt lijken. Resultaten van een onderzoeksbureau, zeker over zulke triviale onderwerpen, kun je maar bij één bron checken: het onderzoeksbureau zelf. De Vlaamse media hadden het nieuwe onderzoeksbureau kritischer moeten benaderen, dan hadden ze al veel eerder ontdekt dat het om een nepactie ging. Maar alle onderzoeksresultaten beginnen in vraag te stellen, dat is onbegonnen werk. Wat niet wegneemt dat er gestreefd moet worden naar zo juist mogelijke berichtgeving, en dat een volledig jaar lang foute berichten publiceren een kemel van jewelste is.

Twee. Hoe naïef zijn wij, de mediaconsumenten, geworden? Een of ander onbekend onderzoeksbureau verkondigt dat leden van Open VLD de beste seks hebben, en wij geloven dat. Zomaar, want het staat in de kranten. U geloofde dat niet? Waarom hebt u dan geen lezersbrief geschreven naar de redacties? Of een bericht geplaatst op uw blog?

Natuurlijk is het de taak van de journalisten en de hoofdredacties om ervoor te zorgen dat de informatie die zij publiceren, juist is. Meer nog, een medium dat die juistheid van zijn informatie niet kan garanderen, is een slecht medium. Dat neemt niet weg dat wij steeds kritisch moeten zijn tegenover alles wat op ons afkomt. Er staan fouten in de kranten, elke dag opnieuw. Aan ons om de media op de vingers te tikken, en aan ons om niet alles als zoete koek te geloven.

Drie. Hoe komt het toch dat faits divers, borsten en seks altijd zo hoog staan in de ‘populaire onderwerpen’-lijstjes? Als er onzin in de kolommen verschijnt, waarom lezen we dat dan, terwijl we het toch gezamenlijk afdoen als onzin. De dag dat we allemaal stoppen met die onzin te lezen, zullen de redacties het ook niet meer publiceren. Kwaliteit eisen, pulp lezen, schijnheiliger hoeft het niet te worden.

Kortom: zijn de Vlaamse media hier in de fout gegaan? Ja! Hun kerntaak is het juist informeren van ons allen, en dat hebben ze in casu niet gedaan. Maar net zoals de redacties moeten nadenken over hun werkmethodes, moeten we eens nadenken over ons eigen mediagedrag. We kunnen niet alles op slechte journalistiek en commerciële druk steken.